Zapomniałeś hasła?


Znajdź tłumacza Zleć tłumaczenie

Językowa Afryka dzika

2013-10-09

Afryka jest mieszanką wielu grup etnicznych, kultur, religii i języków. To właśnie języki określają tożsamość Afrykańczyków. Jednym z nich jest język afrykanerski, który powstał na bazie języka holenderskiego, francuskiego, portugalskiego. Niestety, mimo iż jest oficjalnym językiem w RPA, to wciąż jest narażony na wyginięcie.

  

Zasięg języka afrykanerskiego


Afrikaans jest używany w Principally Pretoria and Bloemfontein, Botswanie, Malawii, Namibii, Zambii, Zimbabwe, Cape Town, Lesotho, Johannesburgu1. Językiem afrykanerskim posługuje się 6,2 mln ludzi na obszarze RPA. Zdecydowaną większość posługującą się nim stanowią Afrykanerzy i Koloredzi. Pretoria i Bloemfontein są największym skupiskiem osób posługujących się tym językiem w stolicy kraju RPA oraz w zachodniej jego części. Współcześnie największy zasięg afrikaans występuje w: Północnej Prowincji Przylądkowej (Noord-Kaap) – 70%; Zachodniej Prowincji Przylądkowa (Wes-Kaap) – 54%; Wschodniej Prowincji Przylądkowej (oos-Kaap) – 30%; Zachodnim Transwalu (Wes-Transvaal) – 22%; Mpumalanga (region stołeczny) – 21%; Oranje – 16%; Wschodnim Transwalu (Oos-Transvaal) – 12%. Najmniejszy zaś w pozostałych prowincjach, tj. KwaZulu-Natal oraz w Północnym Transwalu. Język afrykanerski pełni funkcję lingua franca w regionie Afryki Południowej, ponieważ odgrywa znaczącą rolę w komunikacji na terenie RPA, Namibii, Botswany i Zambii2.


Jak powstał?


Powstał pod wpływem języka malajskiego i portugalskiego oraz języków ludów hotentockich na styku kultur w Kolonii Przylądkowej z XVII-wiecznych dialektów niderlandzkich. Przyjeżdżający niegdyś na tereny współczesnej RPA koloniści francuscy, niderlandzcy, niemieccy i skandynawscy dali początek Burom – przodkom dzisiejszych Afrykanerów. Na Przylądku językiem malajskim i portugalskim posługiwała się duża część niewolników. W ten sposób afrykanerski powstał w wyniku języków, kultur, religii, ras jako język używany na co dzień. Do końca XIX wieku traktowany był pogardliwie, utożsamiany z językiem niewykształconych farmerów z prowincji oraz z mową Hotentotów.


Dialekty języka afrykanerskiego


Migracja ludności przyczyniła się do powstania trzech podstawowych dialektów:
- przylądkowy afrikaans – używany na terenie pomiędzy Kapsztadem, Stellenbosch a Graaff-Reinet;
- afrikaans znad Rzeki Pomarańczowej zwanej Oranje (Oranjerivier-Afrikaans) - w północnej części kraju Przylądkowego
- afrikaans znad wschodniej granicy (Oosgrens-Afrikaans) w okolicach Graaf-Reinet i na wschód od tego miasta oraz sceniczny dialekt Oorlans3.


Bunt Burów


Na początku XIX wieku istniały dwa języki: holenderski i afrikaans. Jednak nie były respektowane przez gubernatora kraju Przylądkowego – Lorda Somerseta. W 1882 roku wydał zarządzenie, że językiem urzędowym ma być angielski we wszystkich dziedzinach życia społecznego. Nie spodobało się to wielu mieszkańcom kraju „Przylądkowego”. Zorganizowali protest. Dzieci Burów (bo tak nazywano osadników holenderskich) przestały uczęszczać do szkół, w których językiem obowiązkowym był angielski. Znamiennym momentem był rok 1875, w którym powstało Towarzystwo Prawdziwych Afrykanerów (Die Genootskaap van Regte Afrikaners) za sprawą Ernie Malherbe. Ich sztandarowym zamierzeniem było ustalenie tożsamości ich języku w kraju. Rok później został wydany w afrikaans pierwszy tygodnik „Die Afrikaans Patriot”. Zasięg języka afrykanerskiego na inne regiony burskich republik był symptomem odnawiającego się ducha tego języka, a posługiwanie się nim było synonimem wolności. Jednak droga do zalegalizowania afrikaans była trudna i kręta. W szkołach zakazywano dzieciom posługiwania się ich rodzimym językiem. Wobec tego Burowie ponownie stanęli w jego obronie, wynajmując prywatnych nauczycieli wyłonionych z komitetów rodzicielskich, by w ten sposób zapewnić dzieciom naukę w języku afrikaans. Rok 1925 – język afrykanerski stał się drugim oficjalnym językiem Południowej Afryki4.

Na cześć tego wydarzenia niedaleko Paarl wzniesiono monumentalny pomnik języka afrikaans. Symbolizuje wpływy z innych języków i kultur do języka afrykanerskiego oraz polityczne wydarzenia w RPA. Jest to pierwszy na świecie pomnik wzniesiony na cześć narodzin nowego języka.


Afrikaans dziś


Dziś język angielski dominuje we wszystkich sferach życia społecznego Afryki. Natomiast, afrykanerski kojarzy się z apartheidem i złem. Języki rdzenne afrykańskie są wypierane właśnie przez angielski lub przez języki dawnych kolonialnych osadników (portugalski, holenderski, francuski). Afrykanerski popularny jest w Western Cape. W RPA na rzecz ochrony języka afrykanerskiego działa stowarzyszenie Afrikaans Language and Culture Association ATKV. Inne języki oficjalne RPA są prezentowane przez stacje telewizyjną South African Broadcasting Corporation (SABC)5.

Języka afrykanerskiego można się uczyć w Polsce między innymi na Uniwersytecie Wrocławskim na kierunku filologia niderlandzka oraz na Uniwersytecie Adama Mickiewicza w Poznaniu na kierunku filologia angielska o specjalności filologia południowoafrykańska.
Afrykanerski, mimo swej burzliwej historii i wciąż niepewnego statusu, jest językiem, którego znajomość, a wraz z nim kultura, obyczaje i życie codzienne mieszkańców Afryki, inspiruje wielu turystów z całego świata głodnych wrażeń pobytu na – w równym stopniu tajemniczym co egzotycznym i niebezpiecznym – lądzie.

 

 

                                                                                                                                                            Natalia Soroczyńska

 

Czytaj także:

Języki zagrożone wyginięciem

 


1A language of South Africa. Ethnoloque. Languages of the world, [online].[Dostępny 3.11.11]. Dostępny w Internecie http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=afr
2Język afrikaans, [online]. [Dostępny 2.11.2011]. [8.10.2011]. [Dostępny 2.11.2011]. Dostępny w Internecie
http://pl.wikipedia.org/wiki/J%C4%99zyk_afrikaans
3Język afrikaans, [online]. [8.10.2011]. [Dostępny 2.11.2011]. Dostępny w Internecie
http://pl.wikipedia.org/wiki/J%C4%99zyk_afrikaans
4Dziewielęca M., Afrikaans – nowy język, [online]. [Dostępny 2.11.2011]. Dostępny w Internecie
http://odra.okis.pl/article.php/1051.
5 Kowalewska K., Demokracja niszczy różnorodność językową RPA?, [21.01.2011]. [Dostępny 31.10.2011]. Dostępny w Internecie
http://www.politykaglobalna.pl/2011/01/demokracja-niszczy-roznorodnosc-jezykowa-rpa/.
 
1. Kowalewska K., Demokracja niszczy różnorodność językową RPA?, [online], [21.01.2011]. [Dostępny 31.10.2011]. Dostępny w Internecie http://www.politykaglobalna.pl/2011/01/demokracja-niszczy-roznorodnosc-jezykowa-rpa/
2. Dziewięcka M., Afrikaans – nowy język, [online]. [Dostępny 2.11.2011]. Dostępny w Internecie http://odra.okis.pl/article.php/1051.
3. Język afrikaans, [online]. [8.10.2011]. [Dostępny 2.11.2011]. Dostępny w Internecie http://pl.wikipedia.org/wiki/J%C4%99zyk_afrikaans
4. Pomnik języka afrikaans, [online]. [23.06.2011]. [Dostepny 2.11.2011]. Dostepny w Internecie http://pl.wikipedia.org/wiki/Pomnik_J%C4%99zyka_Afrikaans

Tłumacz wybrane słowo

Wszystkie języki angielski francuski włoski hiszpański niemiecki rosyjski polski

REKLAMA

REKLAMA